यंदा धरण भरले, पण पावसाने दडी मारली! बुलढाण्याच्या पाणी नियोजनाची आतापासूनच धावपळ! येळगाव धरणात ८० टक्के जलसाठा; जुलैनंतर पावसाचा मोठा खंड,

जुलैनंतर पावसाचा खंड; दुष्काळाचे सावट कायम

यंदाच्या पावसाळ्यात सुरुवातीला जलसाठ्याच्या दृष्टीने आशादायक चित्र होते. येळगाव धरण पूर्ण भरल्याने शहराच्या पाणीपुरवठ्याबाबत दिलासा मिळाला. मात्र, जुलै महिन्यानंतर पावसाने मोठा खंड दिल्याने शेती आणि ग्रामीण भागातील पाण्याच्या उपलब्धतेचा प्रश्न गंभीर बनला आहे.जिल्ह्यात अनेक ठिकाणी पावसाअभावी पिकांवर परिणाम होण्याची भीती आहे. शेतकऱ्यांचे आर्थिक गणित बिघडत असताना शहराच्या पाणीपुरवठ्याचे नियोजनही महत्त्वाचे ठरत आहे. सध्या धरणात ८० टक्के पाणीसाठा असल्याने तातडीची टंचाई दिसत नसली, तरी पावसाची पुढील स्थिती आणि पाण्याचा वापर यावर आगामी काळातील परिस्थिती अवलंबून राहणार आहे.

८० टक्के साठा असतानाही नियोजनाची गरज का?

धरणातील पाणी शहराच्या गरजेनुसार वापरले गेले पाहिजे. पिण्यासाठी, घरगुती वापरासाठी आणि इतर आवश्यक कामांसाठी होणारी मागणी लक्षात घेऊन पाण्याचे वितरण करावे लागते. त्यातच पावसाचा खंड कायम राहिला, तर धरणातील साठा किती काळ पुरेल, याचा अंदाज घेणे आवश्यक ठरते.याच पार्श्वभूमीवर आमदार संजय गायकवाड आणि नगरपरिषद प्रशासनाच्या बैठकीत पाणीपुरवठ्याच्या नियोजनाचा आढावा घेण्यात आल्याचे वृत्त आहे. उपलब्ध साठ्याचा काटकसरीने वापर, अनधिकृत पाणीउपशावर नियंत्रण आणि पर्यायी जलस्रोतांची तयारी या मुद्द्यांवर भर दिला जात आहे.

धरण परिसरातील अनधिकृत पाणीउपशावर लक्ष

धरण परिसरातील शेतीसाठी होणाऱ्या अनधिकृत पाणीउपशाचा मुद्दाही ऐरणीवर आला आहे. शहरासाठी राखीव असलेल्या जलसाठ्याचा नियमबाह्य वापर होत असल्यास त्यावर नियंत्रण ठेवण्याची भूमिका प्रशासनाने घेतली आहे. अनधिकृत पंप जप्त करणे आणि संबंधित वीजजोडण्या खंडित करण्याबाबत कारवाईचे निर्देश देण्यात आल्याचे वृत्त आहे.
पिण्याच्या पाण्याचा पुरवठा सुरळीत ठेवण्यासाठी जलसाठ्याचे संरक्षण महत्त्वाचे आहे. त्यासाठी नियमांची अंमलबजावणी करतानाच धरणातील पाण्याची पातळी आणि वापरावर नियमित लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे.

दिवाळीपर्यंत गाळ काढण्याचे नियोजन

येळगाव धरणातील गाळ काढण्याच्या कामालाही प्राधान्य देण्यात येत आहे. दिवाळीपर्यंत गाळ काढण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले असून, या कामासाठी २० कर्मचाऱ्यांचे विशेष पथक तैनात करण्यात आल्याचे वृत्त आहे.
धरणातील गाळ काढण्याची कामे योग्य पद्धतीने पूर्ण झाल्यास जलसाठ्याच्या व्यवस्थापनाला मदत होऊ शकते. मात्र, या कामाचा प्रत्यक्ष फायदा किती होईल, हे कामाची व्याप्ती आणि तांत्रिक बाबींवर अवलंबून राहणार आहे.

३४ बोअरवेल, पाच ते सहा विहिरींचे नियोजन

भविष्यातील पाणीपुरवठ्यावरील ताण कमी करण्यासाठी पर्यायी जलस्रोत विकसित करण्याचाही विचार आहे. धरण परिसरात ३४ बोअरवेल आणि पाच ते सहा नवीन विहिरी खोदण्याचे नियोजन असल्याचे वृत्तात नमूद आहे. या स्रोतांची प्रत्यक्ष उपलब्धता आणि त्यातून मिळणारे पाणी यानुसार त्यांचा शहराच्या पुरवठ्यासाठी उपयोग ठरवावा लागणार आहे.याशिवाय, नोव्हेंबरपासून खासगी बांधकामांसाठी पाणीपुरवठा बंद करण्याचे नियोजन असून, पुढील काळासाठी झोननिहाय पाणीपुरवठ्याचे वेळापत्रक जाहीर करण्याची तयारी आहे.

संकट येण्याची वाट न पाहता पाण्याचे नियोजन

सध्या येळगाव धरणात ८० टक्के पाणीसाठा असल्याने शहराला तातडीने पाणीटंचाईचा सामना करावा लागत आहे, असे म्हणता येणार नाही. मात्र, पावसाने जुलैनंतर दिलेला मोठा खंड आणि जिल्ह्यातील दुष्काळसदृश परिस्थिती पाहता पाण्याचा वापर आणि भविष्यातील उपलब्धता यांचा ताळमेळ राखणे आवश्यक आहे.प्रशासनाने पर्यायी जलस्रोत, गाळ काढण्याची कामे आणि पाणीपुरवठ्याचे नियोजन वेळेत पूर्ण करावे. नागरिकांनीही पाण्याची नासाडी टाळून उपलब्ध जलसाठ्याचा जपून वापर करावा.